เดินตลาดเฮติ ถูกลงทัณฑ์เพราะรักเสรี

เฮติ ประเทศเล็กๆ ในหมู่เกาะกลางทะเลแคริบเบียน จัดเป็นประเทศในกลุ่มอเมริกาเหนือ ไม่ไกลจากไมอามีของอเมริกาเท่าไหร่

เมื่อจัดเป็นประเทศในกลุ่มอเมริกาเหนือซึ่งประกอบด้วยอเมริกาและแคนาดาเป็นอาทิ เฮติก็ควรจะร่ำรวยเช่นเดียวกับเพื่อนบ้าน ใช่หรือไม่

แต่ไม่ ไม่เลย เฮติไม่ร่ำรวย แต่กลับยากจน ยากจนอย่างที่สุด จนมีคนบอกว่าเฮติน่าจะยากจนที่สุดในโลก ยิ่งเมื่อถูกซ้ำเติมด้วยแผ่นดินไหวครั้งใหญ่เมื่อ 8 ปีก่อน เฮติยิ่งบาดเจ็บสาหัส ผู้คนลำบากยากแค้นถึงขั้นอดอยาก คนเฮติจำนวนนับล้านบ่ายหน้าไปตายเอาดาบหน้า ส่วนหนึ่งทะลักเข้าไปในสาธารณรัฐโดมินิกัน ซึ่งอยู่ติดกัน และก็ยากจนไม่น้อยไปกว่ากันเท่าไหร่

อีกส่วนหนึ่งเสี่ยงตายไปจนถึงอเมริกา แทรกตัวอาศัยอยู่ในรัฐที่มีชุมชนเฮติมากอยู่แล้ว เช่นในรัฐนิวออร์ลีนส์ ที่มีย่านที่เรียกกันว่าลิตเติ้ลเฮติเลยทีเดียว ย่านที่ว่านี่ในสาธารณรัฐโดมินิกันก็มีนะ

เฮติ ไม่ได้เกิดมายากจน แต่เป็นประเทศที่เคยร่ำรวยถึงขั้นเคยเป็นแหล่งทุนสนับสนุนวีรบุรุษนักปฏิวัติของอเมริกาใต้อย่างโบลิวาร์

เฮติ เริ่มต้นเส้นทางสู่ความยากจน จากการถูกรีดนาทาเร้นเพราะดันเกิดหัวแข็งต้านระบบค้าทาส

เฮติ เป็นประเทศที่ประกาศอิสรภาพจากเจ้าอาณานิคมของตน เนิ่นนานก่อนที่ประเทศในภูมิภาคเดียวกัน หรือประเทศในอเมริกาใต้จนถึงแอฟริกาจะลุกขึ้นประกาศอิสรภาพนับร้อยปี การประกาศอิสรภาพของเฮติเกิดขึ้นท่ามกลางความรุ่งเรืองของระบบค้าทาส

เฮติ เป็นประเทศคนดำประเทศแรกของโลกที่ลุกขึ้นต้านระบบนั้น ประกาศอิสรภาพอย่างท้าทายประเทศมหาอำนาจ และจักรวรรดินิยมในยุคนั้น ลงโทษเฮติที่หาญกล้าท้าทายอำนาจของพวกตนอย่างหนัก เป็นการลงโทษที่ไร้เมตตา พวกเขากดดัน ปรับ เลิกคบ เลิกค้าขายกับเฮติยาวนานนับศตวรรษ

ประเทศที่เคยรุ่งเรืองขนาดเคยสนับสนุนทั้งเงินทุนและอาวุธให้แก่โบลิวาร์ ดิ่งจมลงสู่ความยากจนหลังถูกกระทำเยี่ยงนั้นนับศตวรรษ

องค์กรที่น่าจะเป็นที่พึ่งของประเทศในโลกนี้อย่างเท่าเทียมกันอย่างยูเอ็นใช้เวลากว่า 65 ปีกว่าจะรับรองการประกาศอิสรภาพของเฮติ เพราะยูเอ็นเองก็ประกอบด้วยบรรดามหาอำนาจที่อยากโบยตีเฮติ ให้ประเทศใต้อาณานิคม และประเทศที่เป็นแหล่งส่งออกทาสที่สำคัญ ประจักษ์และยอมสยบด้วยความหวาดกลัว

เฮติ เคยลุกขึ้นสู้กับฝรั่งเศส จนกองทัพฝรั่งเศสในยุคนโปเลียนเสียหายหนัก จนความคิดที่จะยึดพื้นที่กว้างขวางของอเมริกา เช่นแถวรัฐนิวออร์ลีนส์และใกล้เคียงไว้เป็นอาณานิคมยาวนาน ต้องพับไปฝรั่งเศส ยอมยกนิวออร์ลีนส์และรัฐแถวนั้นให้อเมริกาหมด หลังจากอ่อนล้าจากการรบกับเฮติ

เฮติ มองอย่างเขม่นว่าอเมริกาจะขอบคุณสักคำไหม แต่ไม่ไม่แค่นั้น ล่าสุดประธานาธิบดีปากแกว่งหาเสี้ยนอย่างทรัมป์ บอกว่าเฮตินี่เป็นหนึ่งประเทศที่พี่แกเรียกว่า “แอสโฮล”

อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมของเฮติ บัดนี้เป็นผู้กำกับหนังชื่อดังไปทั้งโลก ได้รับรางวัลมากมาย นอกจากเป็นนักเรียกร้องสิทธิแก่เฮติแล้ว เขายังเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิของคนผิวสีในอเมริกาด้วย เขาเป็นผู้กำกับหนัง The Young Karl Marx ที่ถูกมองว่าเป็นหนังที่จะครองใจคนดูของปี 2018 ก่อนนี้เขากำกับหนังชื่อ I am not your Negro ซึ่งสั่นสะเทือนไปถึงจิตวิญญาณ

ดูหนังพวกนี้แล้วคุณจะรู้ว่าคนเฮติมีรสนิยม มีฝีมือขนาดไหน เช่นนี้แล้วยังจะบังอาจเรียกเฮติว่า “แอสโฮล”?

เดินในเฮติ จึงนอกจากคุณจะต้องเข้าใจ เห็นและมีเมตตาต่อสรรพสิ่งที่หมุนรอบตัวในประเทศยากจนแห่งนี้ คุณยังควรน้อมเคารพบรรพบุรุษของพวกเขาที่หาญกล้าลุกขึ้นท้าทายมหาอำนาจน้อยใหญ่ในอดีต

อย่าได้กระทำท่าอี๊อ๊ารังเกียจความยากจน ความด้อยพัฒนา และสีผิวดำๆ ของพวกเขา อย่างที่คนขาว หรือกระทั่งผิวเหลืองอย่างเรา ชอบทำกันนัก

เฮติ มีสีสัน ครึกครื้นท่ามกลางแดดจ้า ผู้คนใส่เสื้อสีสันเร้าใจ ผู้หญิงจะทูนข้าวของไว้บนหัวเหมือนที่ทำกันมากว่าร้อยปี และเขาทูนด้วยความชำนาญ ทะมัดทะแมง เดินไปคุยไป ฉันเคยเห็นเขาทูนกะละมังใส่ของหวานไว้บนหัวแล้ววิ่งขึ้นรถเมล์มาแล้ว ไม่มีหกแม้แต่หยดเดียว

พวกเขาคือลูกหลานที่เข้าแบกรับโทษทัณฑ์ที่ยักษ์ใหญ่เหยียบเหยียดแก่เฮติ รับผลของความรักในอิสรภาพของบรรพบุรุษของพวกเขาเอง

พวกเขาจะน้อมรับโทษทัณฑ์อย่างเต็มใจหรือไม่นั้น ยากเกินจะคาดเดา

แต่ที่แน่ๆ พวกเขาภาคภูมิใจในทุกอย่างที่บรรพบุรุษของพวกตนกระทำลงไป